اگر منظور بيان اين باشد كه خدا و خلق يكى هستند نبايد نسبت فعل را به صورتى براى آنها اثبات و به صورتى از آنها نفى كند اين نفى و اثبات خود دليل بر تعدد مخلوق و خالق است و اگر فكر خود را از پيش داورىهاى نادرست و تعصب آميز خالى كنيم خواهيم ديد كه آيه ارتباطى با هيچيك از مكتبهاى انحرافى ندارد ، بلكه تنها به مكتب واسطه و « امر بين الامرين » اشاره مىكند آن هم بخاطر يك هدف تربيتى يعنى از ميان بردن آثار غرور كه معمولا بعد از پيروزىها ، دامنگير افراد مىشود . در پايان آيه اشاره به نكته مهم ديگرى مىكند و آن اين كه : ميدان بدر يك ميدان آزمايش براى مسلمانان بود « و خدا مىخواست مؤمنان را از سوى خود به وسيله اين پيروزى بيازمايد » ( * ( وَلِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْه بَلاءً حَسَناً ) * ) . « بلاء » در اصل به معناى آزمايش كردن است منتهى گاهى بوسيله نعمتهاست كه آن را « بلاء حسن » مىگويند و گاهى بوسيله مصيبتها و مجازاتهاست كه به آن « بلاء سىء » گفته مىشود ، چنان كه در باره بنى اسرائيل مىخوانيم وَبَلَوْناهُمْ بِالْحَسَناتِ وَالسَّيِّئاتِ : « آنها را بوسيله نعمتها و مصائب آزموديم » ( اعراف 168 ) . خدا مىخواست در اين نخستين برخورد مسلحانه مؤمنان با دشمنان نيرومند طعم پيروزى را به آنها بچشاند و نسبت به آينده اميدوار و دلگرم سازد ، اين موهبت الهى آزمونى براى همه آنها بود ، ولى هرگز نبايد آنها از اين پيروزى نتيجه منفى بگيرند و گرفتار غرور شوند ، دشمن را كوچك بشمرند ، خودسازى و آمادگى را فراموش كنند ، و از اتكاى به لطف پروردگار غفلت نمايند . لذا با اين جمله آيه را تمام مىكند كه « خداوند هم شنواست و هم داناست » ( * ( إِنَّ اللَّه سَمِيعٌ عَلِيمٌ ) * ) . يعنى خدا صداى استغاثه پيامبر و مؤمنان را شنيد و از صدق نيت و اخلاص آنها آگاه و با خبر بود ، و به همين دليل همگى را مشمول لطف قرار داد و بر